Viagra (Sildenafil) – Tổng quan dựa trên bằng chứng khoa học (Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân)

Viagra là tên thương mại của hoạt chất sildenafil, một thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị rối loạn cương dương (erectile dysfunction – ED) ở nam giới. Từ khi được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt năm 1998, Viagra đã trở thành một trong những thuốc được nghiên cứu nhiều nhất trong lĩnh vực sức khỏe sinh lý nam. Bài viết này tổng hợp các bằng chứng lâm sàng hiện có theo cách dễ hiểu, khách quan và cập nhật.

Quick summary

• Viagra (sildenafil) là thuốc ức chế men PDE5, giúp cải thiện khả năng cương dương khi có kích thích tình dục.
• Hiệu quả đã được chứng minh qua nhiều thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng.
• Không phải thuốc kích dục và không làm tăng ham muốn tình dục.
• Có thể gây tác dụng phụ như đau đầu, đỏ mặt, nghẹt mũi, rối loạn tiêu hóa.
• Chống chỉ định quan trọng: không dùng cùng thuốc chứa nitrate do nguy cơ tụt huyết áp nguy hiểm.

What is known

Cơ chế tác dụng của sildenafil

Sildenafil thuộc nhóm thuốc ức chế phosphodiesterase type 5 (PDE5). Trong quá trình cương dương, cơ thể giải phóng nitric oxide (NO), làm tăng nồng độ cGMP – chất giúp giãn mạch máu tại dương vật. PDE5 là enzyme phân hủy cGMP. Khi sildenafil ức chế PDE5, cGMP tồn tại lâu hơn, giúp tăng lưu lượng máu và duy trì sự cương cứng khi có kích thích tình dục.

Hiệu quả trong điều trị rối loạn cương dương

Nhiều nghiên cứu đối chứng với giả dược cho thấy sildenafil cải thiện đáng kể khả năng đạt và duy trì sự cương cứng so với giả dược. Theo hướng dẫn của American Urological Association (AUA) và European Association of Urology (EAU), thuốc ức chế PDE5 (bao gồm sildenafil) được xem là lựa chọn điều trị hàng đầu cho ED.

Tỷ lệ đáp ứng khác nhau tùy nguyên nhân gây ED (đái tháo đường, sau phẫu thuật tuyến tiền liệt, bệnh tim mạch…). Hiệu quả có thể thấp hơn ở người có tổn thương thần kinh nặng.

Thời gian tác dụng

Sildenafil thường bắt đầu có tác dụng trong vòng 30–60 phút. Thời gian hiệu quả trung bình khoảng 4 giờ, nhưng điều này không có nghĩa là cương liên tục trong suốt thời gian đó — thuốc chỉ hỗ trợ khi có kích thích tình dục.

Tính an toàn

Trong các thử nghiệm lâm sàng và dữ liệu hậu mãi, sildenafil được đánh giá là tương đối an toàn khi sử dụng đúng chỉ định. Tác dụng phụ thường gặp gồm:

• Đau đầu
• Đỏ bừng mặt
• Nghẹt mũi
• Khó tiêu
• Rối loạn thị giác thoáng qua (nhìn xanh hoặc mờ nhẹ)

Tác dụng phụ nghiêm trọng hiếm gặp nhưng có thể bao gồm tụt huyết áp nặng (đặc biệt khi dùng chung nitrate), priapism (cương kéo dài >4 giờ), hoặc biến cố tim mạch ở người có bệnh nền nặng.

Các chỉ định khác

Ngoài rối loạn cương dương, sildenafil (dưới tên thương mại khác) còn được dùng điều trị tăng áp động mạch phổi. Tuy nhiên, chỉ định và liều dùng trong trường hợp này hoàn toàn khác và cần theo dõi chuyên khoa.

What is unclear / where evidence is limited

• Hiệu quả lâu dài trên nhiều thập kỷ: Dù có dữ liệu sử dụng hơn 20 năm, nghiên cứu cực dài hạn vẫn còn hạn chế.
• Ảnh hưởng tâm lý – mối quan hệ: Viagra cải thiện cơ chế sinh lý, nhưng không giải quyết nguyên nhân tâm lý hoặc vấn đề quan hệ.
• Nam giới trẻ không có ED: Bằng chứng không ủng hộ việc sử dụng ở người không có rối loạn cương dương; lợi ích không rõ ràng và có thể tạo lệ thuộc tâm lý.
• Sử dụng không kê đơn qua mạng: Sản phẩm mua online không rõ nguồn gốc có nguy cơ chứa hoạt chất sai liều hoặc tạp chất nguy hiểm.

Overview of approaches

Theo FDA, sildenafil được cung cấp dưới dạng viên uống với các hàm lượng khác nhau. Thông tin chính thức về cách dùng có thể tham khảo tại nhãn thuốc được FDA phê duyệt:
FDA Prescribing Information for Viagra.

Các hướng tiếp cận điều trị ED nói chung bao gồm:

• Thuốc ức chế PDE5 (sildenafil, tadalafil, vardenafil)
• Thay đổi lối sống (giảm cân, bỏ thuốc lá, tăng vận động)
• Điều trị bệnh nền (đái tháo đường, tăng huyết áp)
• Tư vấn tâm lý khi có yếu tố stress hoặc lo âu
• Thiết bị hỗ trợ hoặc can thiệp ngoại khoa trong trường hợp nặng

Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng sức khỏe tổng thể và đánh giá của bác sĩ.

Bảng đánh giá mức độ tin cậy của các nhận định

Practical recommendations

• Chỉ sử dụng sildenafil khi có chỉ định từ bác sĩ, đặc biệt nếu bạn có bệnh tim mạch, huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc nitrate.
• Không tự ý mua thuốc qua các website không rõ nguồn gốc.
• Nếu gặp cương kéo dài hơn 4 giờ, đau ngực hoặc mất thị lực đột ngột, cần đến cơ sở y tế ngay.
• Chuẩn bị khi đi khám: liệt kê thuốc đang dùng, tiền sử bệnh tim mạch, đái tháo đường, phẫu thuật trước đây.
• Duy trì lối sống lành mạnh: vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ giấc.

Sức khỏe sinh lý liên quan mật thiết đến sức khỏe toàn thân. Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết trong chuyên mục Tin tức Nha Khoa để hiểu thêm về mối liên hệ giữa bệnh lý mạn tính và sức khỏe răng miệng. Ví dụ, bệnh nha chu và tim mạch có liên quan đến tình trạng viêm toàn thân, yếu tố cũng ảnh hưởng đến chức năng mạch máu. Ngoài ra, chăm sóc răng miệng đúng cách và khám sức khỏe định kỳ góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể.

Sources

• U.S. Food and Drug Administration (FDA) – Viagra Prescribing Information
• American Urological Association (AUA) – Erectile Dysfunction Guideline
• European Association of Urology (EAU) – Guidelines on Sexual and Reproductive Health
• National Institutes of Health (NIH) – MedlinePlus: Sildenafil
• Mayo Clinic – Erectile Dysfunction Overview